کاهش مدت تحصیل تا دکتری؛ تغییر بزرگ در راه آموزش عالی یا تهدید کیفیت دانشگاهها؟
طرح وزارت علوم برای کاهش سنوات تحصیلی در مقاطع کارشناسی، کارشناسیارشد و دکتری، همچنان در مرحله بررسیهای کارشناسی قرار دارد؛ طرحی که با حمایت برخی مسئولان و کارشناسان همراه شده اما همزمان نگرانیهایی درباره آینده کیفیت آموزش عالی کشور را نیز برانگیخته است.
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی دکتری تخصصی ایران (Ph.D info)، به نقل از خبرگزاری فارس، طرح کاهش مدتزمان تحصیل در مقاطع مختلف دانشگاهی که از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مطرح شده، همچنان در مرحله بررسیهای کارشناسی قرار دارد و هنوز به تصمیم نهایی نرسیده است.
بر اساس این گزارش، موضوع تغییر طول دورههای تحصیلی طی هفتههای اخیر در جلسات متعدد وزارت علوم و شورای عالی انقلاب فرهنگی مطرح شده است. هدف اصلی این طرح، کاهش سنوات آموزش، افزایش بهرهوری تحصیلی و تسریع مسیر آموزش و پژوهش عنوان میشود.
🔹 جزئیات طرح از زبان وزیر علوم
حسین سیماییصراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، درباره ابعاد این طرح توضیح میدهد که بر اساس پیشنهاد ارائهشده:
دوره کارشناسی سهساله خواهد شد،
طول دوره کارشناسیارشد به یک سال کاهش مییابد و پایاننامه در ترم سوم ارائه میشود،
مدت تحصیل در مقطع دکتری از چهار سال به سه سال تقلیل مییابد،
و در مقطع دکتری، سه فعالیت پژوهشی جایگزین آزمون جامع میشود.
وی تأکید میکند که هدف از این تغییرات آن است که دانشجو بهجای تمرکز بر آمادگی برای آزمون، به سمت تولید علم، پژوهش کاربردی و حتی اختراع هدایت شود.
🔹 اختیارات قانونی در کدام نهاد است؟
در همین راستا، حجتالاسلام عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، اعلام میکند که تصمیمگیری درباره کاهش سنوات تحصیلی به شوراهای گسترش و برنامهریزی وزارت علوم واگذار شده است.
به گفته وی، این شوراها به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسیدهاند و بنابراین، در چارچوب اختیارات قانونی خود میتوانند درباره این موضوع تعیین تکلیف کنند.
🔹 دیدگاه شورای عالی انقلاب فرهنگی؛ میان تسریع و تعادل علمی
محمدحسین ساعی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، با نگاهی محتاطانه از این طرح استقبال میکند و میگوید که تسریع ورود دانشآموختگان به بازار کار میتواند مطلوب باشد، اما تعمیم این رویکرد به همه دانشگاهها ممکن است به ساختار علمی کشور آسیب بزند.
ساعی تأکید میکند:
«دانشگاه باید محل رشد شخصیت علمی و شبکهسازی فکری باشد، نه صرفاً آموزش مهارت.»
وی همچنین میافزاید که دانشجویانی که قصد ورود سریعتر به حوزههای مهارتی دارند، میتوانند به مراکز فنی و حرفهای مراجعه کنند، در حالی که مأموریت دانشگاههای جامع، پرورش توان علمی عمیق است.
🔹 هنوز تصمیم نهایی گرفته نشده است
در ادامه، علیباقر طاهرینیا، دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، با اشاره به سابقه تدوین نقشه جامع علمی کشور، اعلام میکند که بحث کاهش سنوات تحصیلی در حال حاضر صرفاً در حد بررسی کارشناسی در وزارت علوم است.
به گفته وی، تاکنون هیچ تصمیم قطعی اتخاذ نشده و هرگونه تصمیمگیری در آینده باید بر پایه ارزیابی دقیق قانونی و حفظ کیفیت آموزشی انجام شود.
🔹 نگاه مجلس؛ حمایت مشروط
از سوی دیگر، رمضان رحیمی دشتلوئی، دبیر کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس شورای اسلامی نیز با استقبال مشروط از این طرح میگوید که کاهش مدت تحصیل در مقطع کارشناسی میتواند به ورود سریعتر جوانان به بازار کار و افزایش بهرهوری منجر شود.
وی تأکید میکند که اجرای موفق این طرح منوط به حفظ استانداردهای آموزشی است و میافزاید:
ترکیب آموزش حضوری، غیرحضوری و مجازی، استفاده از ترمهای تابستانی و تلفیق دروس میتواند نقش مهمی در عملیاتی شدن این طرح داشته باشد.
🔹 بازتاب دانشجویی؛ موافقان و منتقدان
در فضای مجازی و محیطهای دانشگاهی نیز واکنشهای متفاوتی نسبت به این طرح مشاهده میشود. برخی دانشجویان معتقدند که کاهش سنوات تحصیلی میتواند از فشار واحدهای درسی و استرسهای تحصیلی بکاهد و مسیر ورود به زندگی شغلی و اجتماعی را هموارتر کند.
یکی از دانشجویان میگوید:
«اگر لیسانس سهساله شود، جوانان زودتر وارد جامعه میشوند و این حتی میتواند بر رشد جمعیت اثر مثبت بگذارد.»
در مقابل، برخی منتقدان هشدار میدهند که آموزش نباید قربانی سرعت شود و کاهش مدت تحصیل نباید به افت کیفیت پژوهش و آموزش عالی منجر شود.
